+3531 6313822 nationalich@chg.gov.ie

Lásadóireacht Chróise Chluain Eois

Láthair Cluain Eois, Co. Mhuineacháin
Catagóirí Ceardaíocht thraidisiúnta
Eochairfhocail Cluain Eois, lása cróise, móitífeanna, snaidhm Chluain Eois, ceardaíocht
Eagraíocht Teagmhála Ionad Cuairteoirí Shiopaí Chanáil Uladh

Achoimre Ghearr

Lása cróise Éireannach is ea lása Chluain Eois ina n-úsáidtear crúca cróise leis na móitífeanna á gceangal le snaidhm shainiúil ar a dtugtar ‘Snaidhm Chluain Eois’– liathróid a dhéantar nuair a chastar an crúca timpeall ar an snáth deich n-uaire nó dhá uair déag.

Clones Crochet Lace collar

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Faisnéis chúlra

Thug Cassandra Hand Uasal, ó Losely House, Surrey, bean chéile reachtaire áitiúil Eaglais na hÉireann i gCluain Eois, an lásadóireacht chróise go Cluain Eois tráth a raibh an ceantar ag fulaingt go mór i ndiaidh an Ghorta Mhóir. Agus é bunaithe ar leagan den Lása Pointe Veinéiseach, thóg sé go leor ama. Fuair lásadóirí Chluain Eois amach áfach go bhféadfaidís an toradh céanna a fháil in achar níos giorra ach an chróise a chur in oiriúint. Seo mar a cruthaíodh Lása Chluain Eois. Rinne oibrithe Chluain Eois a gcuid crúcaí féin as snáthaidí fuála. Ghearr siad súil amach, ghreamaigh siad é ar phíosa d’adhmad bog agus chas siad burla corda timpeall air chun nach mbeadh sé chomh crua sa lámh. Tugadh ‘Crúcaí an Ghorta Mhóir’ ar na crúcaí seo ina dhiaidh sin.

Thug lásadóirí Chluain Eois léargas ar a dtimpeallacht féin agus móitífeanna de sheamróga, raithneach, feochadáin, rósanna fiáine, agus lusanna buí ceangailte le ‘Snaidhm Chluain Eois’ -liathróid a dhéantaí nuair a chastaí an crúca timpeall ar an snáth deich n-uaire nó dhá uair déag. Bheadh an píosa clúdaithe leis na céadta de ‘phoncanna rollta’ den chineál seo agus iad ag ceangal na móitífeanna le chéile. Thaistil cuid de na lásadóirí chun a gceird a mhúineadh ar fud na hÉireann, agus bhunaigh siad ionaid i gContaetha Mhaigh Eo, na Gaillimhe, Shligigh agus Dhún na nGall. San am a chuaigh thart bhítí in ann lása gach teaghlach a aithint de réir na móitífeanna a bhí úsáidte. Coinníodh go leor de na patrúin seo ina rún. Ainmníodh teaghlaigh áirithe as an móitíf a dhéanadh an teaghlach, dála na ‘Lily Quigleys’ agus i gcuid mhaith cásanna bhíodh na fir sa teaghlach i mbun na lásadóireachta freisin. Dhíoltaí na píosaí luachmhara le gníomhairí ansin agus sheol siadsan iad chuig na tithe faisin ar fud na hEorpa.

Tugadh ‘Obair Throm’ ar shaothar Chluain Eois, mar gheall ar na móitífeanna stuáilte agus Snaidhm Chluain Eois. Ar an drochuair, le himeacht ama, bhí an t-eolas faoin gcaoi leis na móitífeanna, a mbíodh an oiread sin tóir orthu tráth, a dhéanamh ag dul i léig le himeacht ama, de réir mar a chuaigh na teaghlaigh a bhíodh ag dul don lásadóireacht ar imirce agus nó go bhfuair siad bás.

Ar an dea-uair, rinne grúpa beag ban athbheochan air. Orthu seo bhí Mamo MacDonald a bhí ina hUachtarán ar an I.C.A go luath sna 1990idí. Sa lá atá inniu ann bíonn muintir na háite fós i mbun lásadóireachta ar an mbealach traidisiúnta agus díoltar é ar fud an domhain.

Sa lá atá inniu ann tá Músaem Lása Chluain Eois lonnaithe in Ionad Cuairteoirí Shiopaí Chanáil Uladh (teach stórais canála ar bhruach Shean-Chanáil Uladh a bhí athchóirithe)agus tá samplaí gleoite den lása le feiceáil ann. Is féidir cuairt a thabhairt air saor in aisce ó Mháirt go Satharn. Tá ‘Wall of Fame’ sa mhúsaem – daoine a rinne an lása thar na blianta. Tá bunachar sonraí de na lásadóirí ar fad, ó bunaíodh é go dtí an lá atá inniu ann, á thiomsú ag an Músaem, ar mhaithe le cúrsaí géineolaíochta, chomh maith le taighde leanúnach maidir leis an lása agus na lásadóirí.

Clones Crochet Lacemaking Bishops Alb

 

 

 

 

 

 

 

Cleachtas agus cleachtóirí

Tá lása Ros Liath nó Lása Cróise na hÉireann coitianta sa cheantar freisin. Bíonn sé seo á dhéanamh ag duine aonair, ach i gcás Lása Chluain Eois bíonn roinnt oibrithe i gceist. Ceanglaítear seamróga agus cearnóga róis le chéile ar éadach boird, gréagáin agus bónaí. Tugtar ‘Obair Throm’ ar shaothar Chluain Eois, mar gheall ar na móitífeanna a bheith stuáilte agus mar gheall ar Shnaidhm Chluain Eois.

Bunaíodh Cuallacht Lása Chluain Eois sna 1990idí. Téann bean de bhunú na háite, Máire Treanor, atá ina saineolaí ar Lása Chluain Eois, ar fud an domhain chun a scéal a roinnt, agus bíonn sí ag múineadh gach samhradh in Ollscoil Berkley, California. Scríobhann sí faoin gceird agus déanann sí go leor taighde air agus tá an dara leabhar dá cuid ar an ábhar á chur le chéile aici. Chomh maith leis sin eagraíonn Máire Treanor an Scoil Samhraidh Idirnáisiúnta Lásadóireachta, chomh maith le ranganna eile a eagrú ar fud na tíre.

Clones Crochet lace

 

 

 

 

 

 

Forbairt, scaipeadh agus cosaint

Déanann foireann agus bainistíocht Shiopaí Chanáil Uladh, in éineacht le déantóirí lása Chluain Eois, iarracht ar bhonn leanúnach cur leis an méid eolais atá ag daoine faoi Lása Chluain Eois agus faoin gcleachtas. Eagraíonn Máire Treanor, duine de na saineolaithe is mó ar domhan ar Lása Chluain Eois, Scoil Samhraidh Lásadóireachta Chluain Eois, a bhíonn ar siúl in Ionad Cuairteoirí Shiopaí Chanáil Uladh gach Meitheamh. Bíonn taispeántais, cainteanna agus taispeántais speisialta ar siúl sa Mhúsaem chun oideachas a chur ar an bpobal agus ar mhuintir na háite araon agus féachaint chuige go mbeidh siad rannpháirteach. Is féidir le cuairteoirí a thagann chuig an músaem iad féin a thumadh i scéal na ceirde seo, a tosaíodh mar fhiontar sóisialta agus a raibh páirt ag teaghlaigh iomlána ann. Is é an aidhm atá againn go leanfadh an oidhreacht seo trí dhaoine i ngach aoighrúpa, gach cúlra agus cumas a chur san áireamh agus cuireadh a thabhairt dóibh a bheith ag foghlaim faoin gcineál speisialta cróise seo. Is féidir an dúlra óna bhfuair sé inspioráid a fheiceáil sa cheantar tuaithe máguaird i gContae Mhuineacháin.

In 2019, agus muid ag obair go dlúth le gníomhaireachtaí Rialtais agus gníomhaireachtaí pobail éagsúla, Comhairle Contae Mhuineacháin agus Fáilte Ireland d’fhonn Scéal Lása Chluain Eois a roinnt, cuireadh clár le chéile chun baill nua den phobal a chur ar an eolas i dtaobh an traidisiúin. Le tacaíocht ó Fhorbairt Chomhtháite Mhuineacháin, chuaigh dídeanaithe ón tSiria agus náisiúntachtaí eile ag obair le lásadóirí Chluain Eois chun an próiseas a fhoghlaim ar mhaithe le nasc a chruthú lena mbaile nua.

Eagraíocht Teagmhála

www.ulstercanalstoresvisitorcentre.ie